فرارسیدن مام محرم ایام سوگواری سرورشهیدان تسلیت باد صفحه اصلی
۱۳۹۶ يکشنبه ۲ مهر

 
هشتمين نشست علمي تخصصي شهر اسلامي
 

هشتمین نشست از سلسله نشست های شهر اسلامی در تاریخ 1/3/91     با حضور جناب آقای دکتر سعیدی در تالار کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان به همت دبیرخانه دائمی شهر اسلامی برگزار گردید

دکتر سعیدی در مورد این استدلال که توسعه ی هیچ نقطه ی شهر یا کلان شهری با وجود روستاهای توسعه نیافته امکان پذیر نیست؛ چون تعاملی که بین این دو وجود دارد امکان تحقق انفرادی توسعه (در شهر یا روستا) را از بین می برد،گفت :نخست اینکه امروزه بهتر است به جای پرداختن محض به روابط شهر و روستا، بر پیوندهای شهری ـ روستایی تاکید داشته باشیم، و این چیزی است که در سرزمین ما سابقه و سنت زیادی دارد. دیگر اینکه اگر روابط و مناسبات و به عبارتی پیوندهای سنتی شهر و روستا در گذشته پسندیده نیست، لازم است اصلاح گردد، یا دست کم از تجربیات و گذشته ی آن درس گرفته شود. نکته مهم تر این است که مسائل شهری و روستایی با یکدیگر پیوستگی گریزناپذیری دارند؛ یعنی اگر روستاهای کشور ما بازمانده و توسعه نیافته است، مسلماً نابسامانی های شهری نیز بروز خواهد کرد. من بارها گفته ام و بار دیگر نیز عرض می کنم که برای حل بسیاری از مسائل شهری، ضرورت دارد که برای مسائل روستایی چاره جویی شود. به عنوان نمونه، نمی توان مسئله ای را که به اسکان غیررسمی شهرت یافته است، بدون چاره جویی برای مسائل روستایی ساماندهی و حتی تعدیل کرد.

 

جداکردن مسائل شهری و روستایی در واقع نه ممکن است و نه اصولاً منطقی و ضروری. شاهد آنکه قاعدتاً امکان ندارد حتی یک سکونتگاه شهری توسعه یافته به مفهوم پایدار آن وجود داشته باشد، در حالی که نظام عمومی شهری و یا روستاهای پیرامونی آن توسعه نیافته باشند. به سخن دیگر، توسعه یافتگی شهری در گرو توسعه یافتگی روستایی است، و برعکس. همین نسبت در نظام اقتصادی مطرح است؛ یعنی بدون توسعه یافتگی کشاورزی نمی توان انتظار توسعه یافتگی صنعتی داشت. اصولاً این نکته از بنیادی ترین ویژگی های نظام ها یا سیستم ها به شمار می رود. به این ترتیب، راهی نمی ماند، مگر تجدیدنظر اساسی در برداشت ها و رویکردها نسبت به مسایل شهری و روستایی و تاکید علمی و عملی بر توسعه همه جانبه و پایدار نظام سکونتگاهی و پیوندهای ارگانیک اجزای اصلی این نظام.

 

وی در جمعبندی رویکردهای عمده ای که از آغاز برنامه ریزی توسعه کلان و توسعه شهری و روستایی در برنامه ریزی این اشکال سکونتگاهی مبنای عمل قرار گرفته اند، می گوید: با توجه به نکاتی که دربارهٔ یکپارچگی نظام سکونتگاهی ذکر گردید، دو رویکرد عمده را می توان از یکدیگر تفکیک کرد. البته این دو رویکرد به ظاهر شباهت هایی با یکدیگر دارند، اما تفاوت های ادراکی و جوهری آنها بیش از آن است که در بدو امر به نظر می اید.

 

نخستین رویکرد با تاکید بر کاربرد ترکیب شهر و منطقه، شهر و روستا را در واقع توام می بیند، اما توجه اساسی خود را به رشد و گسترش شهری معطوف می کند. این رویکرد، روستاها را هسته های کوچک و اولیه ای می بیند که یا با گسترش شهر در آن ادغام خواهند شد و یا مراحل اولیه شهری شدن را می گذرانند و در واقع، به طور بالقوه شهر شدن را در بطن خود دارند. بر این مبنا، آنچه در این رویکرد مورد تاکید جدی است، شهری شدن و همه چیز را در شهر دیدن است. از این رو، پیرامون این رویکرد، آگاهانه ـ و در مواردی نیز ناآگاهانه ـ حتی از کاربرد لفظ روستا خودداری می کنند و چنین القا می کنند که وقتی سخن از شهر و منطقه به میان می آید، طبیعی است که روستاها نیز مورد نظر هستند. به عنوان نمونهٔ عینی این مورد در ایران می توان از رویکرد چندین ساله حاکم بر طرح های جامع شهرستان و یا طرح های هادی شهری یاد کرد که وقتی به مباحث پیش بینی شده در مورد محیط های روستایی و یا حوزه نفوذ پیرامونی در شرح خدمات می رسند، پیوسته این گونه مباحث را به صورت «باری، به هر جهت» مطرح می کنند و متاسفانه با سهل انگاری از آن درمی گذرند. این رویکرد که متاسفانه در بین کارشناسان برنامه ریزی شهری کشور هوادارانی جدی دارد، در پی آن است که همه شهری شوند، با این تاویل که اگر شهری شدند، دارای فرهنگ و مناسبات بهتری خواهند شد. این رویکرد حتی در بین کارشناسان و برنامه ریزان روستایی نیز شیوع داشته است و دارد. در واقع، تجمیع روستاها و ایجاد شهرک های بی هویت روستایی نتیجه ی پایبندی به چنین رویکردی است. در مقابل، رویکرد دیگری وجود دارد که همان رویکرد علمی و شناخته شده ی منطقه ای است که به رغم قائل بودن به تفاوت های ماهوی و جوهری دو شیوه اجتماعی ـ اقتصادی شهری و روستایی، به برنامه ریزی توامان و یکپارچه اعتقاد دارد. البته آشکار است که الزامات اجتماعات کوچک انسانی با اجتماعات بزرگ متفاوت است.

 

دکتر سعیدی ضمن تشکر از معاونت فرهنگی اجتماعی شهرداری بخاطر تاسیس دبیرخانه دائمی شهر اسلامی ، در مورد برنامه های توسعه پنج ساله کشور به عنوان تجلی سیاست های کلان حکومت و اینکه در جهت تحقق توسعه، به شهر و روستا و ضرورت یکپارچه نگری در برنامه ریزی و مدیریت آنها چگونه نگرشی اختیار کرده اند گفت: در بحث های مقدماتی برنامه سوم توسعه، نکاتی هم درباره جهت گیری کلی برنامه و هم در مورد نظام سکونتگاهی کشور مطرح بود که از نظر من می توانست نوید بخش نگاهی نو به مقوله برنامه ریزی در کشور به شمار رود. از جمله این نکات، در کنار مباحثی مانند کاهش تصدی گری و تاکید بیشتر بر تسهیل گری دولت، کاستن از موازی کاریِ نهادی و نیز ترغیب تشکل های مردمی، حرکت از بخشی نگری در برنامه ها به سوی نگاه منطقه ای و کوشش در جهت سمت گیری به سوی یکپارچگی و یا دست کم ایجاد هماهنگی بین برنامه ریزی شهری و برنامه ریزی روستایی بود.

 

در زمینه سازی برای برنامه چهارم (از جمله در همایش مربوط و جزوه های منتشر شده آن)، برخی از این نکات و جنبه ها بار دیگر مطرح شده و مورد تاکید قرار گرفته اند. مقوله ی نگاه یکپارچه به توسعه شهر و روستا، دست کم از لحاظ نظری، از نقاط عطف برنامه چهارم در مورد نظام سکونتگاهی کشور است. اینکه برنامه ریزی شهری بدون ارتباط منطقی با برنامه ریزی روستایی امکان پذیر نیست نیز بار دیگر از نظر مفهومی مورد تایید قرار گرفته است. واگذاری تولی گری توسعه نظام سکونتگاهی کشور، اعم از شهری و روستایی، در دست یک نهاد یا سازمان معین، مثلاً وزارت مسکن و شهرسازی و یا وزارتخانه ای جدید با نام ـ مثلاً ـ «وزارت آبادانی و توسعه محیط» نیز به رغم مسائل و موانع موجود، از مباحث مهمی است که در این مقدمات مورد تاکید قرار داشته است. با وجود این، به نظر می آید در مجموع و از لحاظ عینی، هم در برنامه ریزی شهری و هم در برنامه ریزی روستایی حتی یک گام عقب تر گذاشته ایم. در این زمینه، به نظر من واگذاری مباحث نظری و بنیادی ـ ادراکی برنامه به گروه ها و شرکت های مشاور یا به عبارتی سفارشی کردن آن از اقدامات نسنجیده ای بود که به انجام رسید و متاسفانه نتیجه متفاوتی نیز در مسیر برنامه ریزی و سمت گیری توسعه کشور به همراه نداشت. البته برای ارزیابی مناسب باید منتظر نهایی شدن برنامه و اجرای آن ماند.

 

 

1391/11/02 تاريخ بروز رسانی
موضوعات
آماربازدید
تعداد بازدیدکنندگان امروز 2 تعداد کل بازدید کنندگان تاامروز 44495 تعداد کاربران بر خط 1 تعداد کاربران لاگین بر خط 2
پست الکترونیکی:eh_khayambashi@yahoo.com