درگاه الکترونیکی شهرداری اصفهان
شهرسازی و معماری
شهرسازي ومعماري
 

تعريف مفاهيم، واژه ها و اصطلاحات شهرسازي و معماري

 

حريم شهر:

عبارت است از قسمتي از اراضي بلافصل پيرامون محدوده شهر كه نظارت و كنترل شهرداري در آن ضرورت دارد و از مرز تقسيمات كشوري شهرستان و بخش مربوطه تجاوز ننمايد.

برنامه عمراني ميان مدت شهر:

برنامه عمراني شهر كه براي يك دوره 3-10 ساله تهيه شده و انتخاب قطعي دوره زماني آن را با توجه به شرايط و امكانات خاص هر شهر به پيشنهاد تهيه كننده برنامه (دستگاه تهيه كننده طرح) و تأييد كارفرما صورت ميگيرد.

طرح توسعه و عمران:

عبارت است از ارائه و اجراي طرحهاي مربوط به شبكه آمد و شد ، كاربري اراضي، مطالعات اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و همچنين ارائه طرح كالبدي توسعه فيزيكي شهر كه به موجب آن وضعيت اقتصادي، اجتماعي و ارتقاء شرايط كالبدي شهر فراهم آيد.

محدوده طرح توسعه و عمران:

عبارت است از محدوده توسعه فيزيكي شهر تا پايان دوره ده ساله طرح كه به تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران رسيده باشد.

محدوده شهر:

محدوده شهر عبارت است از حد كالبدي موجود شهر و توسعه آتي آن در دوره طرح جامع و تا تهيه طرح مذكور در طرح هادي شهر كه ضوابط و مقررات شهرسازي در آن لازم الاجرا ميباشد.شهرداريها علاوه بر اجراي طرحهاي عمراني از جمله احداث و توسعه معابر و تأمين خدمات شهري و تأسيسات زيربنايي در چارچوب وظايف قانوني خود كنترل و نظارت بر احداث هر گونه ساختمان و تأسيسات و ساير اقدامات مربوط به توسعه و عمران در داخل محدوده شهر را نيز به عهده دارند.

طرح جامع شهر:

طرح بلند مدتي است كه در آن نحوه استفاده از اراضي و منطقه بندي مربوط به حوزه هاي مسكوني ، صنعتي ، بازرگاني ، اداري و كشاورزي و تاسيسات و تجهيزات و تسهيلات شهري و نيازمنديهاي عمومي شهري ، خطوط كلي ارتباطي و محل مراكز انتهاي خط ( ترمينال ) و فرودگاه ها و بنادر و سطح لازم براي ايجاد تاسيسات و تجهيزات و تسهيلات عمومي مناطق نوسازي ، بهسازي و اولويتهاي مربوط به آنها تعيين مي شود و ضوابط مربوط به حفظ بنا و نماهاي تاريخي و مناظر طبيعي ، تهيه و تنظيم مي گردد . طرح جامع شهر برحسب ضرورت قابل تجديد نظر خواهد بود.

 

طرح تفصيلي :

طرحي است كه بر اساس معيارها و ضوابط كلي طرح جامع شهر نحوه استفاده از زمينهاي شهري در سطح محلات مختلف شهر و موقعيت و مساحت دقيق زمين براي هر يك از آنها و وضع دقيق و تفصيلي شبكه عبور و مرور و ميزان تراكم جمعيت و تراكم ساختماني در واحد هاي شهري و الويتهاي مربوط به مناطق بهسازي و نوسازي و توسعه و حل مشكلات شهري و موقعيت كليه عوامل مختلف شهري در آن تعيين مي شود و نقشه ها و مشخصات مربوط به مالكيت بر اساس مدارك ثبتي تهيه و تنظيم مي گردد.

طرح هادي شهري :

 طرحي است كه در آن حهت گسترش آتي شهر و نحوه استفاده از زمينهاي شهري براي عملكردهاي مختلف به منظور حل مشكلات حاد و فوري شهر و ارائه راه حلهاي كوتاه مدت و مناسب براي شهرهايي كه داراي طرح جامع نمي باشند تهيه مي شود.

حريم حفاظتي:

 به نواري از سطح زمين با عرضهاي تعيين شده اطلاق ميشود كه به دلايل مختلف حفاظتي يا امنيتي، احداث و استقرار هر نوع ساختمان يا تأسيسات روي زمين يا پايين تر از سطح آن يا در طول آن ممنوع ميباشد . رعايت ضوابط حرايم جاده ها، رودخانه ها، جنگلها، تالابها، نهرهاي عمومي، قنوات، چاهها، چشمه ها، مسيلها، خطوط و پايه هاي انتقال نيرو، خطوط و شبكه ها و تأسيسات مخابراتي، لوله هاي انتقال گاز و نفت، پلها، تونلهاي واقع در مسير جاده ها يا تأسيسات عمراني و صنعتي، لوله ها و كانالهاي مربوط به تأسيسات آبرساني، سدها، تأسيسات نظامي و انتظامي، تصفيه خانه هاي آب و فاضلاب و ساير تأسيسات عمومي و ابنيه و آثار تاريخي، معادن داير و غيرداير، مراكز سري و محرمانه، خطوط راه آهن، فرودگاههاي نظامي و غيرنظامي و منابع سوخت، تأسيسات هسته اي و... بر اساس ضوابط و مقررات كشوري و دستورالعملهاي ابلاغي از طرف ادارات متولي آنها الزامي است .

 

 

سازمان مجري طرح جامع :

سازماني است كه قانوناً جهت اجراي طرح جامع تعيين ميگردد و معمولاً شهرداريها موظف به انجام چنين نقشي خواهند بود.

شهرك:

به محلي اطلاق مي شود كه در خارج از محدوده قانوني و حريم شهرها با حداقل 500 قطعه زمين براي احداث واحدهاي مسكوني بصورت مسكوني يا آپارتماني قابل تملك شخصي به اضافه ساختمانها و تاسيسات مورد نياز عمومي و اجتماعي و رفاهي مورد نياز سكنه باشد.

تقسيمات شهري:

سطح شهر برحسب وسعت، جمعيت، بافت و شبكه بندي بطور سلسله مراتبي به منطقه، ناحيه، محله، كوي و كويچه تقسيم ميگردد.

منطقه:

از مجموع دو تا پنج ناحيه يك منطقه شهري يا جامعه بزرگ تشكيل ميگردد.

 

ناحيه:

از مجموع دو تا پنج محله يك ناحيه يا جامعه متوسط شكل مي گيرد.در شهر هاي بزرگ از بهم پيوستن چند محله ، منطقه شهري تشكيل مي شود .( منبع: تبصره 3 ماده 4 قانون تقسيمات كشوري

محله:

از مجموع چند كوي يك محله يا جامعه كوچك با جمعيت سه الي پنج هزار نفر تشكيل ميگردد.

محله مجموعه اي از ساختمانهاي مسكوني و خدماتي است كه از لحاظ بافت اجتماعي ساكنانش خود را اهل آن محل مي دانند و داراي محدوده معيني مي باشد ( منبع: تبصره 2 ماده 4 قانون تقسيمات كشوري)

 

كويچه يا زير محله :

مجموع چند كويچه تشكيل كوي يا يك زيرمحله را ميدهند.

كوچه يا واحد همسايگي :

عبارت از گذر باز يا بسته‌اي است كه يك واحد همسايگي درآن سكني دارند و معمولاً از 20 تا 35 خانوار تشكيل ميگردد.

نماي شهر:

 كليه سطوح نمايان ساختمانهاي واقع در محدوده و حريم شهرها و شهركها كه از داخل معابر و ميادين قابل رؤيت باشد اعم از نماهاي اصلي يا نماهاي جانبي نماي شهري محسوب ميشوند و لازم است با مصالح مرغوب و به طرز مناسب و زيبا و هماهنگ نماسازي شود.

منظر شهري :

 كليه عناصر طبيعي و مصنوع ( ساختمانها و الحاقات آنها ، مبلمان شهري، پوشش گياهي و... )قابل مشاهده از عرصه هاي عمومي شهر شامل خيابانها ، ميادين ، گره ها و پهنه هاي عمومي را منظر شهري مي گويند.

محورهاي شهري:

محورهاي شهري شامل كليه كوچه ها، خيابانهاي اصلي و فرعي و ميادين مي باشند .

محورهاي اصلي شهري:

محورهايي هستند كه در ارتباط مستقيم با مراكز خدماتي عمده شهري بوده و با بافتها در محلات مسكوني داراي ارتباطي مهم نمي باشند. برخي از اين محورها ممكن است داراي عملكرد فراشهري نيز بوده و در شكل دهي سيماي شهري نقش مهمي ايفا مي نمايند.

محورهاي محلي:

شامل كليه محورهاي دسترسي و ارتباط دهنده محلات مسكوني اعم از اصلي و فرعي با عملكرد در مقياس محله و ناحيه مي باشند.

محورهاي با ارزش ويژه تاريخي:

شامل محورهاي تاريخي اصلي شهر به ويژه آنهايي كه نماينده دوران مختلف شكل گيري شهر مي باشند.

محورهاي با ارزش ويژه كالبدي:

شامل محورهاي برخوردار از خصوصيات كالبدي باارزش از نظر تركيب كلي، سبك، مصالح و تيپولوژي مي باشند


ناهنجاري در نماي شهري:

هر نوع اختلال در ايمني، بهداشت، كارايي و زيبايي در نماهاي شهري، ناهنجاري محسوب مي گردد.

 

 

 

هويت معماري:

ساختمانهاي هر شهر، شامل بافت و ابنيه داراي ويژگيهاي عمومي ميباشند كه ناشي از عوامل خاص اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي بوده و هويت معماري آن شهر را در كل تعيين مينمايند كه انعكاس اين هويت و مشخصه در طراحي شهري از اهميت خاصي برخوردار مي باشند.

هويت بومي:

بخشهاي خاصي از شهر كه بر روي هسته تاريخي و بومي آن قرار داشته و هنوز واجد پاره اي از ويژگيهاي معماري بومي خود ميباشد و ميبايست در مطالعات طراحي مورد توجه قرار گيرد هويت بومي آن شهر گفته مي شود.

اراضي باير و موات:

اراضي باير عبارت است از اراضي كه سابقه عمران و احياء داشته است و به تدريج به حالت موات برگشته است و اراضي كه سابقه عمران و احياء نداشته باشد اراضي موات گفته مي شود.

اراضي داير :

زمين هايي است كه آن را احياء و آباد نموده اند و در حال حاضر داير و مورد بهره برداري مالك است.

مركز خدمات شهر:

مراكز و محورهاي فعالي مي باشند كه ضمن دارا بودن مراكز خدمات اساسي از بالاترين تراكم در مورد تبادلات اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، آمد و شد و عملكردهاي شهري برخوردار باشند.

مركز خدمات منطقه:

اراضي اختصاص يافته به مراكز خدمات شهري در مقياس منطقه مانند بيمارستان، مراكز بهداشتي و درماني، ادارات دولتي، مراكز آموزشي و فرهنگي، مجتمعهاي آموزش عالي، مجتمعهاي ورزشي، دفاتر و مؤسسات خصوصي، مراكز تجاري عمده فروشي و... را شامل ميگردد.

مركز خدمات ناحيه:

عبارت است از محل تجمع خدمات مورد نياز ساكنان هر ناحيه به عنوان هسته ناحيه، كه به استقرار خدماتي از قبيل دبيرستان، مدارس راهنمايي، مركز بهداشت، پارك ناحيه، زمين ورزشي ناحيه، كتابخانه، برزن شهرداري، مركز آتش نشاني، اماكن تجاري اختصاص داشته و نيازمنديهاي هفتگي ساكنين ناحيه را تأمين مي نمايد.

 

مركز خدمات محله:

محل تجمع خدمات مورد نياز ساكنان هر محله ميباشد و اختصاص به استقرار واحدهاي تجاري، مهد كودك، دبستان، پارك محله، باجه پست و درمانگاه و نظائر آن دارد.

حوزه كاربري اراضي:

عبارت از مجموعه اي از اراضي شهري است كه براساس طرحهاي پيشنهادي به يك نوع مصرف با استفاده خاصي اختصاص داده شده مانند حوزه كاربري اراضي مسكوني كه اختصاص به استفاده مسكوني دارد و يا حوزه كاربري تجاري كه مخصوص احداث واحدهاي تجاري مي باشد.

كاربري:

كاربري عبارت است از نوع استفاده و بهره برداري از اراضي.

توضيح مهم: كاربريهاي پيشنهادي طرح جامع داراي متولي خاصي نميباشد و علاوه بر دستگاههاي دولتي و اجرايي توسط بخش خصوصي نيز قابل ساخت و استفاده مي باشد. به عنوان مثال علاوه بر ادارات آموزش و پرورش واحدهاي آموزشي توسط شهرداري يا مالكين اراضي يا متقاضيان احداث واحدهاي آموزشي غيرانتفاعي يا مؤسسات علمي و خيريه قابل ساخت و بهره برداري يا فروش مي باشد اين وضعيت در خصوص كليه كاربريهاي پيشنهادي طرح جامع صادق مي باشد (مگر اينكه در ضوابط متولي خاصي براي آن تعيين گرديده باشد) بنابراين ارائه استعلام مبني بر عدم نياز سازمان خاصي در مورد كاربريها از طرف متقاضي تغيير كاربري دليل كافي در مورد درخواست تغيير كاربري آن تلقي نمي گردد.

كاربري مختلط:

عبارت است از تركيب چند عملكرد از كاربريهاي مختلف و سازگار در يك قطعه زمين، عملكردهاي مربوط به كاربريهاي مختلط بايد بدون ايجاد هرگونه مزاحمت براي يكديگر باشند و با دسترسي مستقل و جداگانه طراحي گردند.

تغيير كاربري:

انواع فعاليتهايي كه به منظور جابجايي يك كاربري با كاربري ديگر و يا حذف كاربريهاي نامناسب و جايگزيني آن با كاربريهاي مناسب صورت مي گيرد در اين مقوله قرار مي گيرد . هرگونه تغيير كاربري اراضي طرح تفصيلي در صلاحيت كميسيون ماده پنج استان مي باشد.

اراضي حوزه مسكوني:

به اراضي گفته ميشود كه براساس نقشه كاربري اراضي براي احداث سكونت گاههاي تك واحدي و مجتمع هاي چند خانواري و آپارتمانهاي چند واحدي و واحدهاي باغ مسكوني اختصاص يافته اند.

 

اراضي باغداري:

در صورتي كه كاربري پلاك در سند باغ قيد شده باشد كاربري پلاك باغ تلقي شده و تفكيك و ساختمان در آن تابع قوانين باغداري خواهد بود و چنانچه در نقشه تفصيلي كاربري پلاك بصورت مسكوني طراحي گرديده شهرداري ميتواند ضمن توافق با مالك نسبت به ابقاء باغ اقدام نمايد .بر اساس ضوابط طرح جامع شهر اهواز اراضي باغداري تحت عنوان كاربري مسكوني با تراكم ويژه مطرح شده اند كه غير قابل تفكيك مي باشند و حداكثر زير بناي مجاز آن يك واحد مسكوني با 150 مترمربع زير بنا در طبقه همكف و 300 متر مربع در طبقات مي باشد.

اراضي حوزه تجاري:

شامل اراضي است كه ويژه فعاليتهاي بازرگاني، عمده فروشي، خرده فروشي، خريد و فروش، خدمات و كاربريهاي مجاز در آنها ميباشد و نحوه احداث و بهره برداري از آنها به تفكيك در بخش هاي مربوطه ذكر گرديده است.

اراضي حوزه اداري:

اين حوزه عبارت است از اراضي كه ويژه استقرار واحدهاي اداري و دولتي يا وابسته به دولت و يا واحدهاي خصوصي با كاربري اداري مي باشد.

اراضي حوزه صنعتي:

صنايع و كارگاهها در 5 گروه كارگاههاي درون شهري، بازارچه هاي صنعتي و پارك صنعتي و صنايع با آلودگي زياد و صنايع و تأسيسات ويژه طبقه بندي مي شوند كه فقط 2 دسته كارگاههاي درون شهري و بازارچه هاي صنعتي در داخل شهر قابل استقرارند و پارك صنعتي و صنايع با آلودگي زياد و صنايع و تأسيسات ويژه در خارج از محدوده مصوب شهر مجاز به فعاليت مي باشند . هر يك از گروههاي مذكور در حوزه كاربري صنايع و كارگاهها به تفكيك تعريف شده اند.

معابر شهري و طبقه بندي آنها :

مطابق ضوابط مصوب وزارت مسكن و شهرسازي ، راههاي شهري به سه گروه راه شرياني درجه 1، راه شرياني درجه 2 و راههاي محلي تقسيم بندي مي گردد.

الف راههاي شرياني درجه يك:

راهي است كه در طراحي و بهره برداري از آن به جابجايي وسايل نقليه موتوري برتري داده مي شود. كنترل دسترسي ها اساسي ترين مشخصه هندسي اين راههاست. نقش اجتماعي براي اين راهها در نظر گرفته نمي شود. براي كنترل كردن نقش اجتماعي راههاي شرياني درجه يك عابرين پياده و دوچرخه سواران نبايد جز به صورت غيرهم سطح از عرض راه بگذرند.راههاي شرياني درجه يك ارتباط با راههاي برون شهري را تأمين مي كنند و به سه گروه آزاد راه و بزرگراه و راه عبوري تقسيم مي شوند.

 

آزاد راه :

در آزادراهها ترافيك متقابل جدا شده، تقاطعها غير همسطح، ورود و خروج كنترل شده، محدوديت حداقل و حداكثر سرعت، محدوديت انتخاب باند وجود دارد. حداقل داراي دو خط عبوري در هر طرف و فاصله تقاطعها 2 كيلومتر و حداقل عرض پوسته 76 متر و حداقل فاصله معابر موازي هم رده 6 كيلومتر است. بزرگراه گذرگاهي ميباشد كه حداقل داراي دو خط عبوري در هر طرف بوده و ترافيك دو طرف آن به وسيله موانع فيزيكي از هم جدا شده باشد و عموماً داراي تقاطعهاي غيرهمسطح است، ولي مي¬تواند معدودي تقاطع همسطح و كنترل شده داشته باشد و حداقل عرض پوسته 45 متر و سرعت طرح 80 تا 100 و سرعت مجاز 70 تا 90 كيلومتر در ساعت و فاصله تقاطعها از يكديگر 1500 متر مي¬باشد. امكان دسترسي مستقيم به كاربريهاي اطراف وجود ندارد و حداقل فاصله معابر موازي هم رده 2500 متر و حداقل عرض جزيره مياني 3 متر است.

بزرگراه :

راهي است كه ترافيك دو طرف آن مانند آزاد راه به طور فيزيكي از يكديگر جدا ميباشد و جريان ترافيك در آن در طولهاي قابل ملاحظه پيوسته فرض ميگردد. نحوه صحيح ورود به بزرگراه و خروج از آن كاملاً كنترل شده ميباشد. در اين گذرگاهها ميتوان تعداد محدودي تقاطع همسطح با حداقل فاصله 5/2 كيلومتر احداث نمود.

راه عبوري:

ادامه راههاي برون شهري دوخطه دو طرفه در داخل شهرهاي كوچك و متوسط ميباشد به شرطي كه عملكرد عبوري آنها در داخل شهر يا روستا نيز حفظ شود. تقاطعهاي اين نوع معابر معمولاً همسطح است و فاصله بين آنها در حدود كيلومتر و ورود و خروج به اين نوع راهها نيز تنظيم شده مي باشد.

  ب راههاي شرياني درجه دو:

معابر شرياني درجه دو به معابري گفته مي شود كه در طراحي و بهره برداري از آن به جابجايي و دسترسي وسايل نقليه موتوري برتري داده مي شود. براي رعايت اين برتري حركت پياده ها در عرض خيابان كنترل مي شود راههاي شرياني درجه دو شبكه اصلي راههاي درون شهري را تشكيل مي دهند.

براساس آيين نامه طراحي راههاي درون شهري راههاي شرياني درجه دو خود به دو دسته خيابان شرياني اصلي و خيابانهاي شرياني فرعي (جمع كننده و پخش كننده اصلي) تقسيم بندي مي شود. در صورتي كه نقش اجتماعي و دسترسي خيابانهاي شرياني درجه دو تنظيم و كنترل شود به صورت خيابان شرياني اصلي و در غير اين صورت خيابانهاي جمع و پخش كننده اصلي محسوب مي شوند.

شريانهاي درجه دو اصلي :

راهي است كه ارتباط بين خيابانهاي جمع و پخش كننده و بزرگراهها را برقرار مي كنند. در اين خيابانها حداقل تعداد خطوط عبور در هر طرف 2 و سرعت طرح 70 و سرعت مجاز 55كيلومتر در ساعت مي باشد. تقاطعها معمولاً همسطح و حداقل فاصله تقاطعها 500متر مي باشد در اين نوع معابر امكان دسترسي مستقيم به كاربريهاي اطراف وجود دارد و حداقل عرض جزيره مياني 8/1 متر مي باشد.

شرياني درجه 2 فرعي :

(جمع و پخش كننده) راهي است كه ارتباط ميان خيابانهاي محلي و خيابانهاي شرياني درجه 2 اصلي را برقرار مي كنند. در خيابانهاي جمع و پخش كننده محل عبور عابران پياده از عرض خيابان بايد مشخص باشد. در اين معابر تعداد خطوط عبور در هر طرف دو خط و سرعت طرح 50 و سرعت مجاز 40 كيلومتر در ساعت است. حداقل فاصله تقاطعها 300 متر و تقاطعها همسطح مي باشند. حداقل عرض پوسته 16 متر و نيازي به سكوي مياني نمي باشد.

ج خيابانهاي محلي:

اين گذرها آخرين رده بندي شبكه ارتباطي بوده و دسترسي به واحدها و مجموعه هاي مسكوني را فراهم مي آورد.
سرعت طرح در اين گونه گذرگاهها 30 كيلومتر در ساعت پيشنهاد ميگردد . نقش دسترسي نيز ميبايست در اين گونه معابر به نحوي عمل نمايند كه از عملكرد اجتماعي آن كاسته نشود. بدين منظور افراد پياده مجازند كه در هر نقطه اي كه بخواهند از عرض خيابان عبور كنند راههاي محلي به دو گروه اصلي و فرعي تقسيم ميگردند در خيابانهاي محلي اصلي حجم ترافيك بيشتر از خيابانهاي محلي فرعي ميباشد .

44- باند سواره:

آن قسمت از عرض خيابان است كه به عبور وسايل نقليه اختصاص دارد.

باند پياده:

عبارت است از تمام يا قسمتي از عرض يك معبر كه جهت عبور پياده اختصاص داده شده است.( اگر عرض گذر در بافت هاي قديم از 5 متر و در بافت هاي جديد از 6 متر كمتر باشد گذر پياده رو محسوب ميگردد ).

*طبقه بندي سلسله مراتب گذرگاههاي پيشنهادي در نقشه هاي طرح جامع

عنوان گذرگاه/ عرض گذرگاه
آزاد راه (اتوبان بين شهري)/ 61 تا 76 متري
بزرگراه ( گذرگاه بين شهري اصلي )/ 45 تا 60 متري
گذرگاه شرياني درجه يك/ 35 تا 44 متري
گذرگاه شرياني درجه دو/25 تا 34 متري
گذرگاه جمع كننده اصلي/ 16 تا 24 متري
گذرگاه انشعابي محلي/ 10 تا 15 متري

كوچه :

معبري است كه حداكثر عرض آن 12 متر باشد.

 

خيابان :

گذرگاهي كه عرض آن بيشتر از 12 متر باشد.

بن بست :

گذرگاهي است كه انتهاي آن بسته ميباشد و عبور وسايل نقليه و در بعضي مواقع عبور پياده از انتهاي آن ممكن نمي باشد .

دوربرگردان :

به فضاي بازي گفته ميشود كه در انتهاي گذرگاههاي بن بست قرار داشته باشد و جهت دورزدن وسائل نقليه پيش بيني مي گردد .

نوسازي شهري:

شامل سه عمل هماهنگ بازسازي (عمران مجدد)، بهسازي (احيا) و ابقا (باقي نگهداشتن) است كه اين سه عمل به عنوان بخشهايي از يك اقدام اصلي و جامع شناخته شده كه ضمن حفظ ويژگيهاي عملكردي خود، هماهنگ با يكديگر بكار مي روند.

بازسازي:

عبارت است از تخريب و از بين بردن ساختمانها ي پوسيده و ناهماهنگ موجود و بهره برداري مجدد از زمين در يك حوزه شهري، اين روش معمولاً در حوزه هايي كه واجد بافت شهري نارسا و نامطلوب بوده و يا در نواحي ويژه اي با استخوان بندي و ابنيه اي كه عموماً در معرض زوال يا منسوخ شده قرار گرفته باشند بكار ميرود و معمولاً اين امر با مسائل اقتصادي و اجتماعي حادي روبرو و از مهمترين برنامه هاي نوسازي بشمار ميرود.

بهسازي:

در مناطقي بكار ميرود كه در آنها بخشهاي منسوخ و مخروبه‌اي وجود دارد كه نارسايي و كمبود بعضي از كاركردهاي اصليشان محسوس گرديده هرچند كه از نظر استخوان بندي معتبرند. ( بهسازي و احيا معمول ترين روش نوسازي بافتهاي موجود شهري است).

ابقاء:

عبارت از حفظ بناها و بافتهاي شهري و حوزه هاي داراي عملكرد مطلوب و كيفيت معتبر و شرايط فيزيكي

 مناسب ( در مورد حوزه هايي كه داراي بافت قديمي يا آثار معماري و فرهنگي- تاريخي با ارزش ميباشند علاوه بر اقدامات مختلف ، اين روش اعمال شيوه هاي حفاظت و همچنين استقرار مقررات منطقه بندي ويژه از اقدامات مكمل آن تلقي مي گردد) .

 

حفاظت:

انواع فعاليتهايي كه شامل مراقبت و نگهداري از ساختمان به منظور حفظ وضعيت اصلي به صورت مطلوب، تداوم كاربري و جلوگيري از آسيبهاي بعدي ميشود حفاظت گفته مي شود.

تفكيك:

عبارتست از جداسازي يا تقسيم يك قطعه زمين يا ساختمان به قطعات كوچكتر يا واحدهاي مجاز مستقل تفكيك در عرف ثبتي عبارت از تقسيم مال غيرمنقول به قطعات كوچكتر، مثلا قطعه زميني است به  مساحت 5 هزار متر كه مالك يا مالكين آن تصميم دارند آن را به قطعات 200 متري تقسيم نمايند. اگر اين تقسيم صورت گرفت، گفته مي شود كه آن زمين به قطعات 200 متري تفكيك شده است.

تجميع:

يكپارچه و جمع كردن چند قطعه زمين يا ساختمان به يك قطعه بزرگتر را تجميع گويند كه عكس عمل تفكيك ميباشد.


افراز :

افراز در اصطلاح قضايي و ثبتي عبارت است از جدا كردن سهم مشاع شريك يا شركاء . به تعبيري ديگر افراز عبارت است از تقسيم مال غير منقول مشاع بين شركاء به نسبت سهم آنان.

ادغام :

عكس عمل تفكيك مي باشد الحاق يك يا چند قطعه زمين و تبديل آن بصورت يك قطعه.

قطعه زمين:

زميني است باير يا داير كه موقعيت آن نسبت به جهات چهارگانه (شمال و جنوب و شرق و غرب) مشخص شده باشد كه داراي سند ثبتي بوده و يا صدور سند ثبتي براي آن بلامانع باشد.

بنا (ساختمان):

عبارتست از هر نوع مستحدثات سرپوشيده‌اي كه مورد استفاده سكونت يا فعاليتهاي اداري، تجاري، صنعتي، كارگاهي و امثال آن قرار گيرد مانند يك ويلا يا خانه مسكوني، كارخانه، فروشگاه، نمايشگاه، اداره دولتي، بيمارستان و غيره.

مشاعات:

عبارت است از سطوحي از قطعه زمين و يا قسمتهايي از سطح زيربنا كه به صورت مشترك توسط ساكنان دو يا چند واحد مسكوني قابل استفاده ميباشد. آسانسور، راهرو، پيلوت، پاركينگ، سالنهاي بازي و اجتماعات، انبارها، استخر، فضاهاي باز و ساخته شده مانند حياط و باغ، تأسيسات عمومي و زيربنايي (مثل سپتيك، فاضلاب، لوله كشيهاي اصلي و عمومي، كانالها، برق عمومي، آب و گاز عمومي و غيره) همچنين اطاق سرايدار و محوطه بام و امثال آن.

آپارتمان:

ساختماني كه بتواند امكانات سكونت يا فعاليت تجاري، اداري حداقل چهار واحد مستقل را فراهم نمايد آپارتمان ناميده ميشود.(مجتمع آپارتماني به واحد هاي مسكوني اطلاق ميشود كه عرصه آنها مشاع باشد)

واحد ساختماني مستقل: 

واحدي است از يك ساختمان كه داراي درب ورودي اصلي مجزا ،‌سرويسهاي بهداشتي و آشپزخانه و نشيمن مستقل باشد.

واحد مسكوني:

شامل تمام يا قسمتي از سطح زيربنا كه به طور مستقل حداقل امكانات براي اسكان يك خانوار را دارا باشد. در يك واحد مسكوني علاوه بر فضاهاي عمومي پيش بيني آشپزخانه و توالت و حمام الزامي است و حداقل مساحت آن طبق ضوابط جاري 55 متر مربع مي باشد.
مجتمع مسكوني:

عبارت است از اجتماع تعدادي واحد مسكوني ( حداقل چهار واحد ) در يك قطعه زمين

واحد درماني :

محلي كه در آن فعاليتهاي درماني ، بهداشتي ارائه مي شود .

واحد اداري :

محلي كه فعاليتهاي اداري يك ارگان يا سازمان يا شركت اعم از دولتي يا خصوصي در آن انجام مي گيرد (دفاتر شركت هاي خصوصي در تراكم تجاري مركز شهري از اين تعريف مجزا هستند )

واحد مذهبي :

محلي كه جهت انجام مراسم مذهبي در نظر گرفته شده باشد .

حياط (فضاي باز):

قسمتي از قطعه زمين كه در آن بنايي احداث نشده و به صورت فضاي باز و يا باغ و باغچه ، محوطه سازي، حياط يا حياط خلوت باشد .

 


طبقه همكف:

طبقه همسطح زمين هربنا كه با سطح گذرگاه عام يا حياط هم تراز بوده و يا حداكثر حدود يك متر و بيست سانتيمتر مرتفع تر از آن باشد طبقه همكف گفته مي شود .

كف (كف گذرگاه):

تراز سطح تمام شده يا كف محور گذرگاه عمومي ميباشد كه در موقع تعيين ارتفاع ساختمانها مبناي محاسبه خواهد بود.

تراكم جمعيت:

عبارت از ميانگين پراكندگي جمعيت در سطح اراضي شهري است و واحد آن برحسب تعداد نفر در يك هكتار ميباشد .

تراكم ساختماني:

عبارت از نسبت سطح زيربناي طبقات مورد استفاده مسكوني، تجاري، اداري، بهداشتي، آموزشي و غيره به سطح كل قطعه تفكيكي (سطوح پاركينگ، پيلوت ، زيرزمين و راه پله ها در صورت رعايت ضوابط طرح جزء سطح تراكم ساختماني محسوب نمي گردد).


 تراكم خالص مسكوني:

نسبت جمعيت ساكن در محدوده مورد بررسي به سطح اراضي مسكوني واقع در آن محدوده برحسب نفر در هكتار .

تراكم پايه:

تراكم مجاز هر قطعه زمين بدون پرداخت حق تعديل تراكم .

حداكثر تراكم مجاز:

حداكثر تراكمي است كه هر زمين با توجه به ويژگيهاي خود، معبر همجوار و محل استقرار ميتواند (با پرداخت حق تعديل تراكم ) داشته باشد.

حق تعديل تراكم:

مابه تفاوتي كه براي استفاده از تراكم حداكثر مجاز (بيشتر از تراكم پايه، تا حد تراكم مجاز) ميبايد پرداخت شود.

 

 

سرانه:

سهمي كه از هر چيزي به طور تئوريك در يك كشور يا شهر و يا استان به هر يك از افراد جامه تعلق ميگيرد مانند درآمد سرانه، سرانه زمين، سرانه ساختمان، سرانه مسكوني، سرانه فضاي سبز و سرانه توليدات كشاورزي و غيره.

سطح زيربنا (زيربنا در كل طبقات):

كليه سطوح ساخته شده در تمام طبقات يك بنا اعم از بالاتر يا پايين تر از سطح زمين را سطح زيربنا گويند

سطح اشغال:

عبارت است از نسبت مساحت سطح مجاز احداث بنا به مساحت قطعه زمين كه ميزان آن با توجه به كاربري زمين مورد نظر متفاوت مي باشد . سطح اشغال در واقع سطح طبقه ساخته شده در همكف مي باشد .

سركش:

پيش آمدگي سقف از ديوار خارجي بنا ( در حد پيش آمدگي مجاز ) را سركش يا كنسول مي گويند . لازم به توضيح است كه هر گونه پيش آمدگي خارج از حدود ملك ممنوع مي باشد .

سطح خالص مسكوني (سطح مفيد):

عبارت از مجموع سطوح ساخته شده يك بنا كه صرفاً به منظور سكونت استفاده ميشود بدون احتساب قسمتهاي مشاع و غير مسكوني مانند راهروها، پله ها، پاركينگ، پيلوت، انبار و زيرزمين .

سطح ناخالص مسكوني:

عبارت از مجموع سطوح تمام طبقات يك بنا ميباشد كه براي منظورهاي مختلف مورد استفاده قرار ميگيرد اعم از طبقات مسكوني و غيره و پاركينگ و انبار و زيرزمين .

طبقات فوقاني:

كليه طبقات واقع بر روي طبقه همكف را طبقات فوقاني گويند و به ترتيب طبقات اول و دوم و سوم... ناميده ميشوند.

زيرزمين:

قسمتي از ساختمان كه ارتفاع سقف آن از كف حياط حداكثر( از متوسط سطح زمين) 2/1 متر باشد.

پيلوت:

فضايي است شامل ستونهاي بدون ديوارهاي جداكننده و فاصله كف آن تا زير سقف ، حداكثر4/2 متر باشد و در پاركينگ هاي با مساحت 1000 متر مربع به بالا ميتواند ارتفاع پيلوت تا 5/2 متر افزايش يابد .

پاركينگ :

محل خاص نگهداري وسايط نقليه ميباشد.

بالكن:

سطحي است كه از يك يا دو يا سه طرف بطور مستقيم در مجاورت هواي آزاد قرار گرقته باشد و زير آن بوسيله فضاي بسته اي اشغال نگرديده باشد.

تراس(ايوان ):

فضاييست كه از يك طرف با هواي آزاد بطور مستقيم ارتباط دارد و موقعيت آن در هر واحد ساختماني بنا به تشخيص مالك و طراح پيش بيني ميگردد.

سركش:

پيش آمدگي سقف از ديوار خارجي بنا ( در حد پيش آمدگي مجاز ) را سركش يا كنسول مي گويند . لازم به توضيح است كه هر گونه پيش آمدگي خارج از حدود ملك ممنوع مي باشد.

جانپناه :

ديواري است كه با ارتفاع حداقل 80 سانتي متر و عرض 20 الي 25 سانتي متر در محيط بام ساختمان ها و ( دور تا دور آنها ) و ديگر پرتگاهها ( مثل نورگير ، حياط خلوت و...) احداث ميگردد.

باز شو :

سطحي از نما يا ديوارهاي ساختمان كه بمنظور عبور يا تامين نور و تهويه باز نگه داشته شده است و يا با مصالحي كه قابليت عبور نور و هوا را داشته و يا امكان باز و بسته شدن را دارد پوشيده شده باشد.

برزمين:

عبارت است از حد نهايي عرض يك معبر كه لبه قطعه زمين را تعيين مي كند.

 

 

پخ :

خط موربي است كه سطح گوشه اي از قطعه زمين را كه در نبش دو معبر قرار دارد به منظور ايجاد ديد مناسب رانندگي حذف نموده و آن را جز فضاهاي شهري قرار مي دهد.

تغيير پوسته اي:

تغييري است كه به تجديد يا تغيير عناصر متشكله نما اعم از بالكن و پيشاني بام، پلكان، بازشوها، شكل درب و پنجره ها و... به منظور هماهنگ شدن ساختمان با ديگر ابنيه موجود و يا رسيدن به شكل مطلوب از نماي خيابان ختم مي شود.

تغييرحجمي:

تغييري است كه از طريق افزايش يا كاهش احجام و يا تغيير جرم حجمي بنا به منظور هماهنگ نمودن ابنيه از نظر ارتفاع، حجم و ديگر عوامل مشابه صورت مي پذيرد.

تعميرات اساسي:

عبارت از هرگونه جابجايي ديوار، تعويض سقف، جابجايي ستون كه به دليل ايمني ساختمان يا تغيير فضاهاي داخلي انجام گردد و منجر به تغييرات اساسي در ساختمان گردد تعميرات اساسي ناميده مي شود .( اخذ مجوز از شهرداري براي انجام اينگونه تغييرات الزامي مي باشد) .

تعميرات جزئي :

عبارت است هرگونه تغيير در وضع داخلي و يا خارجي بنا كه به تغيير طرح و يا تغيير عملكرد منجر نشود از قبيل سفيدكاري ، رنگ آميزي ، موزائيك كردن ، ايزو گام ، تعويض درب و پنجره و غير

سقف شيبدار:

عبارت است از پوشش نهايي تمام يا قسمتي از بنا كه نسبت به خط تراز حداقل 25 درصد شيب داشته باشد شيب كمتر سقف شيبدار تلقي نمي گردد.

شيب راهه يا رمپ:

سطح شيب داري است كه براي ارتباط بين دو سطح داراي اختلاف ارتفاع بكار برده مي شود .

تذكر : اين اصطلاحات و مفاهيم خود داراي قواعد و ضوابط خاصي مي باشند كه در شهرسازي كاربردهاي خاص خود را دارند و هر كدام بحث هاي مفصلي را مي طلبد.

 

تعداد بازدیدکنندگان امروز 37 تعداد کل بازدیدکنندگان تا امروز 528838 تعداد کاربران بر خط 55 تعداد کاربران لاگین بر خط 1
شماره پیامکی
 آدرس :پل چمران،جنب شهرداري منطقه 7
پست الكترونيك :Shahrsazi@isfahan.ir
تلفن :34593634،34593650
فكس :34594401